Antioksidan nedir? Faydaları, zararları nelerdir?

0
110
antioksidan

Asit, birçok meyve ve sebzede doğal olarak meydana gelir. Ticari olarak, glukozun bakteriyel fermentasyonuyla sentezlenir, bunu kimyasal oksidasyon takip eder.

Antioksidan nedir?

Vücut hücreleri tarafından üretildiği gibi, gıdalarla da alınan bir grup kimyasal madded ir. Gıdalarla alınan en önemli antioksidanlar, beta karoten, E ve C vitaminleridir.

Soluduğumuz havadaki oksijen, vücut içinde serbest radikaller adı verilen ve toksik (zehirli) etki gösteren bazı maddelerin oluşmasına neden olur. Demirin paslanması ve balığın sudan çıktıktan sonra ölmesi, oksijenin zararlı etkilerine örnektir. Vücudumuzda bulunan antioksidanlar, serbest radikallere karşı etki göstererek bunların zarar vermesini önler.

Antioksidan kavramını vatandaş iki şekilde algılamaktadır.

Birincisi doktorun tavsiye ettiği anlamda antioksidan içeren gıdaların tüketilmesi ve vücudun antioksidan gereksiniminin karşılanması. Bu öneri genellikle doğal olarak antioksidan içeren gıdaların tüketilmesi olarak öne çıkar. İkincisi ise gıdalarda E koduyla kullanılan çeşitli katkı maddeleridir. Biz bu yazımızda gıdalarda antioksidan katkı maddesinin kullanımını ve zararlarını ele alacağız.

Gıdalarda antioksidan katkı maddesinin kullanımı

Gıda endüstrisinde görülen gelişmeler ile birlikte, daha iyi kalitede ve dayanıklı gıdaların üretilmesi üzerine pek çok çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmaların büyük bir kısmı gıdaları ilk günkü tazelikleri ile korumak ve raf ömürlerini uzun tutmak adına gerçekleştirilmektedir. Bu amaçla yapılan çalışmalar sonucunda işlenmiş gıda maddeleri son derece çeşitlenmiş ve üretimde kullanılan gıda katkı maddelerinin sayıları da büyük bir hızla artmıştır. Antioksidan adı verilen maddeler de, işlenmiş gıdalarda en fazla kullanılan katkı maddelerindendir.

Gıdalarda katkı maddesi olarak kullanılan antioksidan türleri aşağıda tablo olarak verilmiştir. Yaklaşık 50 farklı antioksidan çeşidi vardır.

Pek çok gıda maddesinin bozulmasının önemli bir kısmı oksijenden kaynaklanmaktadır.  Oksijen, gıdanın yağ, karbonhidrat ve proteinlerine etki ederek az veya çok hissedilebilen kalite düşmelerine neden olmaktadır. Gıda bileşenleri ile hava oksijeni arasında kendiliğinden meydana gelen bu olaya “otoksidasyon” denilmektedir. İstenilmeyen lezzet ve koku oluşumlarına neden olan oksidatif acılaşma reaksiyonu nem, ısı, ışık, metaller, metal içeren bileşikler, bir kısım pigmentler, doymamışlık derecesi ve enzimler varlığı sonucu hızlanmaktadır. Gıdalara uygulanan hazırlama, paketleme ve soğutma işlemleri acılaşmayı geciktirmekte ancak bunu engelleyememektedir. Bu aşamada antioksidanlar önemli katkı maddeleri olarak devreye girerler.

Antioksidanlar, gıdalara oksidasyonun başlangıcından önce ilave edildiklerinde reaksiyonu önleyebilmekte veya azaltabilmektedirler. Bu bileşikler oksidatif ve otooksidatif işlemlerin başlangıcında etki göstererek oksidasyonu ve buna bağlı olarak oluşan istenmeyen reaksiyon ürünlerinin oluşumunu engelleyebilmektedirler. Geniş ifadeyle, antioksidanlar oksijen ile reaksiyona girerek gıdalar içindeki olumsuz etkilerini engelleyen maddeler olarak tanımlanabilirler. Uluslararası Gıda Kodeks Komisyonu (CAC)’nin tanımında ise antioksidanlar “gıdada yağın acılaşması ve renk değişimleri gibi oksidasyon reaksiyonları sonucunda oluşan bozulmaları önleyerek raf ömrünü uzatan maddeler” olarak ifade edilmektedirler.

Oksidasyonla bozulma sonucu meydana gelen değişmeleri şu şekilde sıralayabiliriz:

  1. Katı ve sıvı yağlar ile yağ içeren gıdalarda acımsı (ransit) tat ve aroma oluşumu
  2. Pigmentlerde renk açılması
  3. Toksik oksidasyon ürünlerinin oluşumu
  4. Ürünlerde lezzet kaybı ve bozuklukları
  5. Tekstürde değişmeler
  6. Vitaminler (A, D ve E) esansiyel yağ asitlerinin (özellikle linoleik asit) zarar görmesinden dolayı besin değerinin azalması.

Antioksidanlar zararlı mıdır?

İsveç’ de yapılan yeni bir araştırma antioksidanların kanser gelişimini önlemek bir yana kanser gelişimi ve ölümleri hızlandırdığını ve bunun mekanizmasını ortaya çıkardı (1).

Science Translational Medicine’ de yayınlanan araştırma B-RAF- ve K-RAS ile indüklenen fare akciğer kanseri modellerinde asetilsistein ve E vitamini gibi antioksidanlarla gerçekleştirildi.

Araştırma, antioksidan varlığında “tümör büyümesinin üç misli hızlandığını ve farelerin iki misli daha çabuk öldüklerini”, “antioksidan miktarı artırıldıkça ölümlerin de arttığını” ve “insan kanser hücrelerinin de aynı şekilde cevap verdiklerini” gösteriyor.

Halk arasında antioksidanların kansere karşı koruyucu olduğuna dair yaygın bir inanış var ve bazı bilimsel araştırmalar da bu görüşü destekliyor ancak National Cancer Institute tarafından 1994’ de yayınlanan araştırmada bir antioksidan olan beta-karoten desteği alan sigara tiryakilerinde akciğer kanserinin daha fazla görüldüğü ortaya çıkmıştı.

Gerçek manada kötü beslenme (malnütrisyon) dışında antioksidanların besin desteği olarak alınması doğru değildir.

Fazladan alınan antioksidanlar başta akciğer olmak üzere başka birçok kanserin büyümesini hızlandırabilir.

Besin desteği olarak alınan antioksidanlar için geçerlidir; yiyeceklerle alınan antioksidanların böyle bir etkisi olduğu bilinmiyor.

Araştırmada elde edilen sonuçların insanlar tarafından alınan miktarlarla gerçeklemesi ve antioksidan dozu arttıkça tümör büyümesi ve ölümlerin hızlanması çok dikkat çekicidir.

Farklı iki yapıdaki antioksidanların aynı etkiyi oluşturması tüm diğer antioksidanların tümör büyümesini ve ölümleri hızlandırıcı etkisi olabileceğini gösteriyor.

Antioksidanlar

Numara İsim Fonksiyon
E300 L- Askorbik asit Doğal antioksidan, vitamin C
E301 Sodyum L- askorbat Doğal antioksidan, vitamin C
E302 Kalsiyum askorbat Doğal antioksidan, vitamin C
E304 L-askorbil palmitat Sentetik antioksidan
E306 Tokoferolce zenginlestirilmis ekstrakt Doğal antioksidan, vitamin E
E307 alfa tokoferol Sentetik antioksidan, vitamin E
E308 gamma-tokoferol Sentetik antioksidan, vitamin E
E309 delta-tokoferol Sentetik antioksidan, vitamin E
E310 Propil gallat Sentetik antioksidan
E311 Oktil gallat Sentetik antioksidan
E312 Dodesil gallat Sentetik antioksidan
313 Thiodipropiyonik asit Sentetik antioksidan
314 Guaiac Gum Doğal antioksidan
E315 Eritorbik asit Sentetik antioksidan
E316 Sodyum eritorbat Sentetik antioksidan
319 Bütilhidroksinon Sentetik antioksidan
E320 Butillendirilmis hidroksi anisol (BHA) Sentetik antioksidan
E321 Butillendirilmis hidroksi toluen (BHT) Sentetik antioksidan
E322 Lesitin Doğal emülgatör
E325 Sodyum laktat Laktik asidin sodium tuzu
E326 Potasyum laktat Laktik asidin potasyum tuzu
E327 Kalsiyum laktat Laktik asidin kalsiyum tuzu
E330 Sitrik asit Asitlik düzenleyici
E331 Sodyum sitrat Asitlik düzenleyici
E332 Potasyum sitrat Asitlik düzenleyici
E333 Mono, di, ve Tri- Kalsiyum sitrat Asitlik düzenleyici
E334 L-(+)- tartarik asit Doğal asit
E335 mono/di sodyum tartarat Tartarik asidin tuzu
E336 Monopotasyum L-(+)- tartarat Tartarik asidin tuzu
E337 Potasyum sodyum L-(+)- tartarat Tartarik asidin tuzu
E338 Fosforik asit Tampon
E339 Sodyum ortafosfatlar Tampon
E340 Potasyum ortafosfatlar Tampon
E341 Kalsiyum ortafosfatlar Tampon
343 Magnezyum ortafosfatlar Tampon
E350 Sodyum malat Malik asidin sodyum tuzu
E351 Potasyum malat Malik asidin potasyum tuzu
E352 Kalsiyum malat Malik asidin kalsiyum tuzu
E353 Metatartarik asit Doğal asit
E354 Kalsiyum tartarat Doğal koruyucu
E355 Adipik asit Doğal asit
E356 Sodyum adipat Asitlik düzenleyici
E357 Potasyum adipat Asitlik düzenleyici
E363 Süksinik asit Doğal asit
365 Sodyum fumarat Asitlik düzenleyici
370 1,4-Heptonolacton Sentetik asit
375 Nikotinik asit B vitamini, renk koruyucu
E380 Triamonyum sitrat Sitrik asidin sentetik tuzu
381 Amonyum ferrik asit Sitrik asidin sentetik tuzu
E385 Kalsiyum disodyum etilendiamin Metal bağlayıcı, şelat oluşturan madde
386 (EDTA)Kalsiyum disodyum etilen-diamin-tetra-asetat Sentetik stabilizör
387 Oksistearin Stabilizör
388 Tiyodipropiyonik asit Sentetik antioksidan



CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here