California Üniversitesi Berkeley araştırmacıları, insan gözündeki fotoreseptör hücrelerini özel bir yöntemle doğrudan uyararak doğal koşullarda görülmesi mümkün olmayan bir renk deneyimi oluşturdu. “Olo” adı verilen renk, katılımcılar tarafından benzeri görülmemiş yoğunlukta bir mavi-yeşil olarak tarif edildi. Araştırma, 18 Nisan 2025’te Science Advances dergisinde yayımlandı.
YALNIZCA BEŞ KİŞİ GÖREBİLDİ
“Oz” adı verilen görüntüleme sistemiyle gerçekleştirilen deneylere beş kişi katıldı. Araştırmacılar, katılımcıların retinalarındaki koni hücrelerini önceden haritaladı ve küçük bir retina bölgesine yüksek hassasiyetli lazer mikrodozları gönderdi.
GÖZDEKİ TEK HÜCRE TÜRÜ HEDEFLENDİ
İnsan retinasında kısa, orta ve uzun dalga boylarına duyarlı S, M ve L olmak üzere üç tür koni hücresi bulunuyor. Doğal ışık, dalga boylarındaki örtüşme nedeniyle M konilerini tek başına uyaramıyor. Oz sistemi ise lazer ışığını ağırlıklı olarak M konilerine yönlendirerek olağan görme koşullarında oluşmayan bir sinyal meydana getirdi.
İSMİNİ 0-1-0 KODUNDAN ALDI
Araştırmacılar, yalnızca M konisinin etkinleştirildiği teorik durumu L, M ve S konileri için “0-1-0” olarak ifade etti. Sıfırların harfe benzetilmesiyle bu kod “olo” biçiminde okundu ve yeni renk deneyimine bu isim verildi.
TAVUS KUŞU YEŞİLİNE BENZETİLDİ
/>
Katılımcılar, gördükleri rengi tavus kuşu yeşilini andıran son derece doygun bir mavi-yeşil olarak tanımladı. Deneylerde lazerin M konilerinden uzaklaştırılarak rastgele konilere yöneltilmesiyle “olo” algısının kaybolduğu ve normal yeşil rengin görülmeye başlandığı bildirildi.
GERÇEKTEN YENİ BİR RENK Mİ?
Araştırmacılar “olo”yu insanın doğal renk gamının dışında kalan yeni bir renk deneyimi olarak nitelendiriyor. Bununla birlikte bazı görme bilimcileri, ortaya çıkan algının tamamen yeni bir renk yerine M konilerinin olağan dışı biçimde uyarılmasıyla oluşan aşırı doygun bir yeşil olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Bu nedenle keşfin tanımı bilim dünyasında tartışılmaya devam ediyor.
TELEFON EKRANINDA GÖRÜLEMEYECEK
“Olo”nun ortaya çıkarılması için kişiye özel retina haritası, hassas göz takibi ve doğrudan retinaya yönlendirilen lazer mikrodozları gerekiyor. Bu nedenle rengin mevcut telefon, bilgisayar veya televizyon ekranlarında gerçek haliyle gösterilmesi mümkün değil. Ekranlarda yayımlanan renkler yalnızca “olo”ya yakın bir mavi-yeşil tonu temsil edebilir.
GÖRME KAYIPLARININ ARAŞTIRILMASINDA KULLANILABİLİR
Araştırmacılar, Oz sisteminin renk algısının nasıl oluştuğunu anlamanın yanı sıra koni hücresi kaybı, renk körlüğü ve farklı görme bozukluklarının incelenmesinde kullanılabileceğini belirtiyor. Teknolojinin henüz deneysel aşamada olduğu vurgulanıyor.
