TRT 1'in iddialı yapımı "Mehmed: Fetihler Sultanı", ekranlara gelen 66'ncı bölümündeki tarihsel çelişkiler ve çok tartışılan diyalogları nedeniyle uluslararası bir kriz merkezine dönüştü. Fatih Sultan Mehmed döneminde henüz kurulmamış olan Yarkand Hanlığı'na ait bir heyetin ve dönemle uyumsuz şekilde şair Ali Şir Nevai'nin sarayda ağırlanması, ekrana taşınan ilk kronolojik hata oldu.
Ancak asıl kriz, aynı sahnede yer alan ve Çin hedef alan sert ifadelerle patlak verdi. Sahnede geçen "Çin erkeklerimizi köle, kızlarımızı cariye yapacaktır" sözleri, Pekin yönetiminin ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki Uygur Türklerinin sert tepkisiyle karşılaştı. Söz konusu diyalogların tarihi gerçekleri yansıtmadığını ve aşağılayıcı olduğunu savunan Mahmut Yakup, Çin Hukuk Bürosu üzerinden harekete geçerek TRT Genel Müdürü Muhammed Ziyad Varol, dizinin yapımcısı ve senaristine resmi ihtarname gönderdi.
TARİHSEL ÇELİŞKİ
Tarih dizisindeki kronolojik hatalar izleyicinin gözünden kaçmadı. 1451-1481 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nu yöneten Fatih Sultan Mehmed, yapımda tahta çıkışından yıllar sonra, yani 1514'te kurulan Yarkand Hanlığı'nın heyetiyle aynı masada buluşturuldu. Üstelik tarihi gerçeklikle bağdaşmayan bu görüşmede, Yarkand Hanlığı ile hiçbir organik bağı bulunmayan ünlü şair ve devlet adamı Ali Şir Nevai'nin de heyet sözcüsü olarak ekrana getirilmesi kronolojik çelişkiyi büyüttü.
/>
"KÖLE VE CARİYE" DİYALOGU ÇİN'İ AYAĞA KALDIRDI
Yapımın 43 ile 50'nci dakikaları arasında ekrana gelen bir sahne, diplomatik ve toplumsal bir krizin fitilini ateşledi. Sahnede, Doğu Türkistan'daki Yarkand Hanlığı'ndan geldiğini ifade eden Ali Şir Nevai'nin, Fatih Sultan Mehmed'e yönelik sarf ettiği "Çin, kudretiyle erkeklerimizi köle, kızlarımızı ise cariye etmeye karar kılmıştır. Orada yalnız korku vardır" şeklindeki sözleri büyük bir tartışma başlattı. Bu sert ifadeler, Pekin yönetiminin yanı sıra Çin Halk Cumhuriyeti'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan toplulukların da çok ciddi tepkisiyle karşılaştı.
SÜREÇ RESMİYETE DÖKÜLDÜ
Bölümün açılışında yer alan "Bu hikâye ve karakterler, tarihten ilham alınarak kurgulanmıştır" şeklindeki yasal uyarı, hukuki hamlelerin önüne geçemedi. Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan Uygur Türkü Mahmut Yakup, yapımda mensubu olduğu topluluğa ve Çin halkına yönelik gerçeğe aykırı, aşağılayıcı ve hakaret niteliğinde ifadeler barındırıldığını savunarak yasal süreç başlattı.
Yakup'un başvurusu üzerine vekâletini alan Çin Hukuk Bürosu, konuyla ilgili resmi ihtarname dosyasını hazırlayarak süreci resmiyete döktü.
İhtarname Gönderilen İsimler:
Muhammed Ziyad Varol (TRT Genel Müdürü)
TRT Genel Müdürlüğü
Miray Yapım
Eyüp Gökhan Özekin (Yapımcı)
Ozan Bodur (Senarist)
