Endüstriyel ve tıbbi kenevir üretimi ve kullanım alanları ile ilgili olarak 31 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete’de iki ayrı yönetmelik yayınlandı. Bunlardan birisi Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik”, diğeri ise, “Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik”. Bu iki yönetmelikle kenevir yetiştiriciliği ve kullanım alanları detaylı olarak ele alınıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan ve kenevir üretimi ile kontrolünü kapsayan “Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik”in amacı ve kapsamı şöyle ifade ediliyor: “Lif,tohum ve sap üretimi ile tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri elde etmeye yönelik çiçek ve yaprak üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinin ekim/dikimden hasada kadar olan süreci ve bu dönemde amacı dışında kullanımını engelleyecek her türlü tedbirin alınması ile gerekli kontrollere ilişkin görev ve sorumlulukları düzenlemektir.”

Üretime 21 ilde izin veriliyor

Yönetmeliğe göre, lif, tohum ve sap üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinde 21 ilde ve bu illere bağlı ilçelerde üretim yapılmasına izin veriliyor. İzin verilen iller şunlar; Amasya, Antalya, Bartın, Burdur, Çorum, İzmir, Karabük, Kastamonu, Kayseri, Konya, Kütahya, Malatya, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Sivas, Tokat, Uşak, Yozgat ve Zonguldak.

Diğer 60 ilde kenevir yetiştiriciliği yasak. Ancak, Tarım ve Orman Bakanlığı ihtiyaç halinde Bakan onayı ile yeni illerde üretime izin verebilir.
Yetiştiricilik kotasını Cumhurbaşkanı belirleyecek.

 

Yönetmeliğin 10. Maddesine göre tıbbi ürünler, sağlık ürünleri ile uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği, ülke arz ve talep durumuna göre Cumhurbaşkanınca belirlenen kota doğrultusunda yapılacak.
Kota tahsis komisyonu başvuru dosyalarını; kamu düzeni, halk sağlığı, uluslararası sorumluluklar, proje dosyalarının uygulanabilir ve yeterli olup olmadığı, başvuru sahiplerinin başvuru dosyasında belirtilen üretimi yapmaya yetkin olup olmadığı, dünya pazar durumu gibi hususları göz önünde bulundurarak kota tahsisi yapılıp yapılmayacağına veya ne kadar kota tahsis edileceğine karar verir. Komisyon, kota dağıtımı işlemlerinde başvuru sahibinin talep miktarına bağlı olmaksızın kota tahsis edebilir.

Kenevir yetiştiriciliğinde izin başvurusu

Lif, tohum ve sap üretimine yönelik izinli kenevir yetiştiriciliği yapmak isteyen yetiştiricilerin 1 Ocak-1 Nisan tarihleri arasında yetiştiricilik yapacakları yerin en büyük mülki idare amirliğine başvuru yapması gerekiyor.

Başvuru sahibinin kenevir yetiştiriciliği amacını belirten, nerede, ne kadar alanda yetiştiricilik yapacağına dair başvuru formu ile başvuru yapılacak.

Yetiştiricinin 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamına giren uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarından, 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan, 2313 sayılı Kanun ile 3/6/1986 tarihli ve 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanun kapsamındaki herhangi bir suçtan kaydının bulunmadığına dair belgenin ve buna uygun taahhütnamenin imzalanarak verilmesi gerekiyor.

Yetiştiricilik yılına ilişkin Çiftçi Kayıt Sistemi(ÇKS) belgesi, yetiştiricilik alanının toplam yüzölçümü ile ada/parsel numarasını gösteren kroki, kullanılacak tohumluğun sertifika belgesi (uyuşturucu etkisi olmayacak çeşit özelliğine sahip) ile başvuruda bulunulması gerekiyor.

Yetiştiricilik izni ve iptali

Yönetmeliğin 6.maddesinde kenevir yetiştiricilik izni ile iznin iptali ile ilgili süreç anlatılıyor.

Tarım il veya ilçe müdürlüğü lif, tohum ve sap üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği izni için yapılan başvuruları değerlendirirken şu işlemleri yapar: “Yetiştiricinin uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları ile kaçakçılık suçlarından ve 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlardan, 2313 sayılı Kanun ile 3298 sayılı Kanun kapsamındaki herhangi bir suçtan kaydının bulunmadığına dair belgeyi Cumhuriyet savcılığından talep eder. Arazi yapısı ve topografik koşullar ile ana yola ve yerleşim yerine uzaklığı dikkate alınarak kenevir yetiştiriciliği arazi kontrol tutanağı düzenlenir.Kullanılacak tohumluğun sertifikasındaki çeşit özellik belgesinin uyuşturucu etkisi olmayacak oranda olduğu kontrol edilir.

İl ve ilçe müdürlüğü, başvuruları belirtilen koşullar çerçevesinde bir ay içerisinde inceler. Bakanlık görüşüne başvurulan durumlarda bu süre 3 aya kadar uzatılabilir. Başvuru belgeleri ile arazi kontrolü neticesinde uygun görülen başvurular için il veya ilçe müdürlüğünün teklifi, başvurulan mahallin en büyük mülki idare amirinin onayı ile sadece bir yetiştiricilik dönemini kapsayan yetiştiricilik izin belgesi düzenlenir.

Uygun görülmeyen başvurular, il veya ilçe müdürlüğünce gerekçeleri ile birlikte ilgililere yazılı olarak bildirilir. Bu kararlara karşı kararın ilgiliye tebliğinden itibaren 10 iş günü içerisinde kaymakamlığa başvuru yapılması durumunda valiliğe, valiliğe başvuru yapılması durumunda ise Bakanlığa itiraz edilir. İtirazlar, 15 iş günü içerisinde karara bağlanarak ilgiliye yazılı olarak tebliğ edilir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.

İl veya ilçe müdürlüğü, düzenlediği kenevir yetiştiriciliği izin belgesinin bir örneğini ve yetiştiricilik yapılacak alanın krokisini ilgili mülki idare amirliği aracılığıyla mahallin kolluk birimlerine bildirir.

Yetiştiricilik izni verilenlerin bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket ettiğinin tespit edilmesi halinde yetiştiricilik izinleri iptal edilerek genel hükümler uyarınca idari ve/veya adli işlem tesis edilir. Kenevir bitkisinin müsaderesi ve imhası ise Kanun hükümleri doğrultusunda yapılır.

Yetiştiricilerin sorumlulukları neler?

Lif, tohum ve sap üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği yapan yetiştiricilerin sorumlulukları ise şöyle sıralanıyor:

– İzin belgesinde belirtilen amaca uygun yetiştiricilik yapmak ve yetiştiricilik amacına aykırı iş ve işlemlerin yapılmasını engelleyecek tedbirleri almak,

– Kamu görevlilerinin yetiştiricilik alanında yapacağı kontrollere yardımcı olmak ve talep ettiği bilgi ve belgeyi kendisine teslim etmek,

– Hasat sonrasında kenevir bitkisinin yaprak ve çiçek gibi artıklarını teknik ekip nezaretinde derhal imha etmek,

– Lif, tohum ve sap üretimi ile birlikte uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri elde etmeye yönelik çiçek ve yaprak üretimi yapmak istedikleri takdirde yönetmeliğin 9. Maddesinde belirtilen şartları sağlamak ve gerekli izinleri almak.

– Yetiştiricilik sonunda elde edilen tohumlar, 31/10/2006 tarihli ve 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu kapsamında sertifikalandırılmadıkça tekrar tohumluk amaçlı kullanılamayacak. Ancak çimlendirilmemek şartıyla ilgili mevzuata uygun olarak kullanılabilir.

 

Tıbbi ve sağlık ürünleri amaçlı üretim için yetkili kurum; TMO

Tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği ile ilgili iş ve işlemler Toprak Mahsulleri Ofisi(TMO) tarafından yürütülecek.

Bu nedenle, tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği için 1 Ocak-1 Nisan tarihleri arasında Toprak Mahsulleri Ofisi’ne başvuru yapılması gerekiyor. Tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler kenevir yetiştiriciliği izin belgesi almak için; başvuru formunu,

Noter tasdikli imza beyannamesini, vekâleten başvuracaklar için ilgili yıla ait vekâletname ile vekil kişinin noter tasdikli imza beyannamesini,
Gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliğin yönetim kurulu üyeleri, tüzel kişiliği temsile ve ilzama yetkili kişiler ile doğrudan veya dolaylı olarak payların en az %25’ine sahip gerçek kişiler ve bu Yönetmelik kapsamında yürüteceği faaliyetlerde çalıştıracağı personelin, 5237 sayılı Kanunun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ilişkin ya da Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar,milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları ile kaçakçılık suçlarından ve 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlardan, 2313 sayılı Kanun ile 3298 sayılı Kanun kapsamındaki herhangi bir suçtan kaydının bulunmadığına dair belgeyi,

Tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin satışının yapılacağı üretici ile imzalanmış tedarike ait sözleşmeyi,

Üreticiye ait Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumundan alınmış kenevirden elde edilen ürünlerin üretiminin yapılacağı yerin üretim yeri izin belgesini,

Yetiştiricilik yerinin toplam yüzölçümü ile ada/parsel numarasını gösterir krokiyi,

Yetiştiricilik sürecine ilişkin bilgilerin yer aldığı projeyi,

Tüzel kişiler faaliyet alanını gösterir Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi örneğini, TMO’ya teslim etmesi gerekiyor. Yetiştirici ile üretici aynı kişi ise sözleşme istenmez. Başvurular TMO tarafından incelenerek başvuru şartlarını taşıyanlar kota tahsis komisyonuna sunulur. Komisyonca kota tahsis edilenlere Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Tıbbi Ürünler ve Sağlık Ürünleri Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği İzin Belgesi düzenlenir.Yetiştiricilik izni ve Sağlık Bakanlığından alınmış üretim yeri izin belgesini ibraz eden gerçek veya tüzel kişiler ile TMO arasında esasları TMO tarafından belirlenen yetiştiricilik sözleşmesi imzalanır. Yetiştiricilik sözleşmesi imzalayan gerçek veya tüzel kişiler üretime başlayabilir.

Kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri izin başvurusu

Uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği izin başvurusu da 1 Ocak-1 Nisan tarihleri arasında TMO’ya yapılacak.

İzin belgesi ve başvuru süreci büyük oranda tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği ile aynı.

Kişisel bakım ürünleri ve destek ürünlerinin satışının yapılacağı üretici ile imzalanmış tedarike ait sözleşmeyi,

Üreticiye ait Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumundan alınmış kenevirden elde edilen ürünlerin üretiminin yapılacağı yerin üretim yeri izin belgesini,

Yetiştiricilik yılına ilişkin ÇKS/KOBÜKS(Kapalı Ortamda Bitkisel Üretim Kayıt Sistemi) belgesini,

Yetiştiricilik yerinin toplam yüzölçümü ile ada/parsel numarasını gösterir krokiyi,

Yetiştiricilik süreci ile ilgili ekim/dikim tarihleri, kullanılacak tohumluğa ait sertifika bilgileri, hasat tarihleri ve yetiştiricilik metotlarına ilişkin bilgilerin yer aldığı projeyi,

Tüzel kişiler faaliyet alanını gösterir Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi örneğini, TMO’ya teslim etmeleri gerekiyor.

Yetiştirici ile üretici aynı kişi ise sözleşme istenmiyor. Kullanılacak tohumluğun sertifikasındaki çeşit özellik belgesinin uyuşturucu etkisi olmayacak oranda olduğu kontrol edilecek. Başvurular TMO tarafından incelenerek başvuru şartlarını taşıyanlar Kota Tahsis Komisyonuna sunulacak. Komisyonca kota tahsis edilenlere Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Kişisel Bakım Ürünleri ve Destek Ürünleri Üretimi

Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği İzin Belgesi düzenlenecek.Yetiştiricilik izni ve Sağlık Bakanlığından alınmış üretim yeri izin belgesini ibraz eden gerçek veya tüzel kişiler üretime başlayabilir.

Yüksek güvenlikli kapalı tesislerde de üretime izin veriliyor

Tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinin yapılacağı yerler konusunda da yönetmelikle düzenleme öngörülüyor. Buna göre, Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü Afyon Alkaloidleri Fabrikasının sahasında, organize tarım bölgesinde veya Sağlık Bakanlığı’ndan üretim yeri izni almış tesislerin bulunduğu il idari sınırları içerisinde tıbbi ve sağlık ürünleri amaçlı kenevir yetiştiriciliği yapılacak.

Çepeçevre kamera sistemleri ile kontrol edilebilen, yeterli ışıklandırma ve alarm sistemi olan, kapalı ve iklimlendirme özelliğine sahip, yüksek güvenlik tedbirleri alınmış, koruma ve güvenliğinin sağlanması açısından yeteri kadar özel güvenlik görevlisi personeli istihdam edilen tesislerde üretim yapılmasına izin veriliyor.

Yönetmeliğin 11. Maddesine göre, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği aşağıda belirtilen şartlarda açık ya da kapalı alanlarda lif, sap ve tohum amaçlı üretim izni verilen iller ile tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin yetiştirildiği illerde yapılabilir. Bu kapsamda yetiştiriciliğe; yetiştiriciliğin kapalı alanda yapılması halinde 16/3/2024 tarihli ve 32491 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kapalı Ortamda Bitkisel Üretim Kayıt Sistemi Yönetmeliğinde belirtilen hükümler doğrultusunda kapalı ortam bitkisel üretim ünitelerinde izin verilir.

Yetiştiriciliğin açık alanda yapılması halinde; arazi yapısı, ana yola ve yerleşim yerine uzaklığı, topografik koşullar gibi sebeplerle denetlenebilen, yetiştiricilik alanına, üretim sürecinde yer alan kişiler dışında üçüncü kişilerin girişini engelleyecek şekilde gerekli güvenlik önlemleri alınmış, arazilerde izin verilir.

id="toc_Cicek_ve_yaprak_uretimi_amacl_kenevir_yetistirecekler_ne">Çiçek ve yaprak üretimi amaçlı kenevir yetiştirecekler ne yapacak?

Çiçek ve yaprak üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği yapacakların sorumlulukları ve yapmaları gerekenler Yönetmelikte özetle şöyle sıralanıyor:

-Yetiştiricilik amacına aykırı iş ve işlemlerin yapılmasını engelleyecek tüm tedbirleri ve güvenlik önlemlerini almak.

– Tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinde yönetmelik uyarınca kurulacak kamera sistemine ilişkin kayıtları genel hükümler uyarınca iki yıl süre ile muhafaza etmek.

– Görevli kamu personelinin yetiştiricilik alanında yapacağı kontrollere yardımcı olmak.

– Ekim ile hasat arasındaki kültürel faaliyetleri Kontrol Heyetine/Teknik Ekibe bildirmek.

– Hasat sonrasında kenevirin çiçek ve/veya yapraklarının, tartılarak kayıt altına alınmasından itibaren nakli dâhil her türlü güvenlik önlemini sağlamak.

– Hasat sonrasında ihtiyaç fazlası kenevir bitkisi ile kullanılamayacak bitki kısımlarını ve artıklarını Kontrol Heyeti/Teknik Ekip nezaretinde tartılarak düzenlenecek tutanakla Kanun hükümleri doğrultusunda imha etmek.

– Uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri elde etmeye yönelik çiçek ve yaprak üretimi ile birlikte lif, tohum ve sap üretimi yapmak istedikleri takdirde belirtilen şartları sağlamak ve gerekli izinleri almak.

– Tesis alanında çalışacak personelin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası, adli sicil kaydı ile tesisteki görevini içeren listeyi mahalli mülki idare amirliklerine ve TMO’ya bildirmek.

– Personel değişikliği olması veya tüzel kişilerde yönetim kurulu ile beyan edilen pay sahipliği yapısında değişiklik olması durumunda güncel listeyi ve durumuna göre güncel belgeleri 3 iş günü içerisinde mahalli mülki idare amirliklerine ve TMO’ya bildirmekle yükümlüdür.

Hasad ve nakil nasıl olacak?

Tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinde hasat işlemleri Kontrol Heyeti nezaretinde yapılacak. Hasat ve nakilde yapılacak işlemler şöyle:

Yetiştirici, hasat dönemlerini ve nakil işlemlerinin gerçekleştirilmesi için nakil güzergâhı çıkış ve varış zamanlarıyla araç ve görevli personel bilgilerini 10 iş günü öncesinden Kontrol Heyetinin görevlendirilmesi amacıyla ilgili il müdürlüğüne dilekçe ile bildirir. İl müdürlüğü bu bilgileri nakilden en az 5 gün öncesinde ilgili mülki idari amirliğine bildirir.

Ürünü teslim alacak üretici yetkilisi ile Kontrol Heyeti nezaretinde hasat edilen çiçek ve yapraklar tartılarak ambalajlanır. Ambalajlanan ürünün özelliklerini içeren bilgiler Kontrol Heyeti tarafından tutanak ile kayıt altına alınır ve Sağlık Bakanlığı kayıt sistemine girilir.

Kontrol Heyeti nezaretinde hasat edilen ürünler kapalı kutularda sevkiyat aracına yüklenir ve sevkiyat aracı mühürlenir.

Ürünün, Sağlık Bakanlığı tarafından onaylı üretim yerine güvenli nakli üreticinin sorumluluğundadır.

İzinsiz kenevir yetiştiriciliğine adli işlem yapılacak

İzinsiz kenevir yetiştiriciliğine ilişkin tespit veya imha işlemlerinde, kolluk birimleriyle birlikte teknik personel tarafından Kenevir Bitkisi Tespit ve İmha Tutanağı tanzim edilecek. İzinsiz yetiştirilen kenevir, Kanun hükümlerine göre imha edilir ve konu adli mercilere intikal ettirilecek.

İzin belgesinde belirtilen ekim alanında fazla miktarda veya başka arazide yetiştiricilik yapanlar ile izin belgesinde belirtilen amaç dışında yetiştiricilik yapanlar hakkında Kanun hükümleri uygulanacak.

İzin verilen yerlerin dışında lif, tohum ve sap üretimi ile tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği yapılması yasak. Bu yasağa aykırı hareket edenlerin denetimi mahalli mülki idare amirliklerince yapılacak. Bu madde çerçevesinde yapılan denetimler sonucu yasağa aykırı hareket ettiği tespit edilenler hakkında genel hükümler uyarınca adli işlem yapılacak. Yakalanan maddelerin müsaderesi ve imhası Kanun hükümleri uyarınca gerçekleştirilecek.

Kenevir yetiştiriciliği izin belgesinin iptali

Yönetmeliğe göre, tahsis edilen kotayı aşan miktarda kök sayısı ve ekim alanından fazla miktarda yetiştiricilik yapıldığının ya da bu yönetmelik hükümlerine aykırı davranıldığının tespit edilmesi halinde durum adli ve ilgili idari birimlere bildirilir ve tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği izin belgesi iptal edilir.

TMO ile yetiştiricilik sözleşmesi imzalanmaması ve/veya yetiştiriciliğin herhangi bir aşamasında yetiştiricinin üretimden vazgeçmesi durumunda tahsis edilen kotaları ve kenevir yetiştiriciliği izin belgeleri Kota Tahsis Komisyonuna bilgi verilerek iptal edilir.

Kenevir yetiştiriciliği izin belgesinin iptal edilmesi halinde kenevir bitkisinin tüm kısımları ve artıkları, tıbbi ürün ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinde Kontrol Heyeti nezaretinde, diğer üretim amaçlı kenevir yetiştiriciliğinde Teknik Ekip nezaretinde tartılarak Kanun hükümleri doğrultusunda imha edilir.

Tıbbi ürünler ve sağlık ürünü amaçlı kenevir yetiştiriciliği için kota ve izin verilenler 18 ay içinde yetiştiriciliğe başlamak zorundadır. Bu süre içinde yetiştiriciliğe başlamamış olanların ve TMO ile imzalanmış yetiştiricilik sözleşmesine aykırı davrananların durumu Kota Tahsis Komisyonunca görüşülerek gerekirse tahsis edilen kotaları ve kenevir yetiştiriciliği izin belgeleri iptal edilir.

Önceki mevzuata göre üretim yapanlar ne olacak?

Bu yönetmeliğin yayınlanması ile birlikte 29/9/2016 tarihli ve 29842 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik ile 13/9/2024 tarihli ve 32661 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İlaç Etkin Maddesi Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı. Geçici madde ile yürürlükten kaldırılan İlaç Etkin Maddesi Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik hükümlerine göre kendisiyle yetiştiricilik sözleşmesi imzalananların kota hakları saklı kalmak kaydıyla, tüm iş ve işlemler yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre yürütülecek.

Bilimsel araştırma amaçlı kenevir yetiştiriciliği yapılacak

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelikle bilimsel araçtırma amaçlı kenevir yetiştiriciliğine de izin veriliyor. Üniversiteler, Tarım ve Orman Bakanlığı araştırma enstitüleri ile araştırma izni bulunan kuruluşlar; lif, tohum ve sap üretimi ile tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri elde etmeye yönelik çiçek ve yaprak üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği kapsamındaki bilimsel araştırmalar için Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğüne (TAGEM) başvuru yapılması gerekiyor.

Lif, tohum ve sap üretimi ile tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği kapsamındaki bilimsel araştırmalarda kullanılmak üzere elde edilen kenevir ürünleri sadece izin verilen bilimsel araştırmalarda kullanılacak ve ticarete konu edilemeyecek. Üniversiteler, Bakanlık araştırma enstitüleri ile araştırma izni bulunan kuruluşların bilimsel araştırma amaçlı izin belgesinin iptal edilmesi halinde elde edilmiş ürünler Kanun hükümleri doğrultusunda imha edilecek.

Üniversiteler, Bakanlık araştırma enstitüleri ile araştırma izni bulunan kuruluşlar bilimsel araştırma amaçlı kenevir yetiştiriciliğini kendilerine ait arazilerde yapar.

Bilimsel araştırmalar için yapılan başvurularda proje uygulama süresi en fazla 5 yıl olacak. Talep halinde proje süresi TAGEM onayı ile uzatılabilir.

Kenevirdeki sistem diğer tıbbi ve aromatik bitkiler için model olabilir

Kenevir yetiştiriciliği ile ilgili yayınlanan iki yönetmeliği değerlendiren Gıda ve Biyoteknoloji Girişimcisi Can Kayacılar “Türkiye’de Kenevir Devrimi: 31 Ocak 2026 Yönetmelikleri ve Geleceğin Yol Haritası” başlığı ile kapsamlı bir araştırma yayınladı.

Bu iki yönetmeliğin, Türkiye için yeni bir dönemin kapılarını araladığını belirten Kayacılar: “ Yıllardır bitkisel ekstraksiyonlar alanında çalışan biri olarak bu gelişmeyi büyük bir umutla karşılıyorum. Önümüzde uzun bir yol var elbette, ama artık o yolun haritası belli. Kurallar net, hedefler somut, fırsatlar gerçek. Beni asıl heyecanlandıran şu: Bu sistem sadece kenevir için değil, tüm tıbbi ve aromatik bitkilerimiz için bir model olabilir. Düşünsenize aynı titizlik, aynı izlenebilirlik, aynı bilimsel yaklaşım çörekotumuz için, kekiğimiz için, adaçayımız için de uygulanabilir.” yorumunu yaptı.

İki bakanlık birlikte çalışacak

Yeni düzenlemenin en akıllıca yanlarından birisinin iki bakanlığın birlikte çalışacak olmasını gösteren Kayacılar şu bilgileri verdi: “ Tarım ve Orman Bakanlığı bitkiyi yetiştirme aşamasını denetleyecek. Sağlık Bakanlığı ise o bitkiden elde edilen ürünlerin ruhsatlandırılması, kalite kontrolü ve piyasa gözetiminden sorumlu olacak. İlk bakışta “çok başlılık” gibi görünebilir. Ama aslında son derece mantıklı bir iş bölümü bu.Tarımı tarımcılar, sağlığı sağlıkçılar yönetecek. Herkes kendi işini yapacak.”

Yönetmeliklerle çok net bir ayrım yapıldığını hatırlatan Can Kayacılar şu bilgileri verdi: “Birincisi, Endüstriyel Kenevir (Lif, Tohum, Sap): Burada amaç tekstil, gıda, biyoyakıt gibi endüstriyel hammadde üretimi. THC limiti %0.3’ün altında olacak. Tarım Bakanlığı denetleyecek. Kullanılan kısımlar lif, tohum ve sap-çiçek ve yaprak bu kategoride yok.

İkincisi, Tıbbi Kenevir (Çiçek ve Yaprak): İşte asıl heyecan verici kısım burası. CBD, CBG, CBN ve diğer kannabinoidlerin ekstraktları bu kategoride. Hem Tarım hem Sağlık Bakanlığı birlikte denetleyecek. Kota sistemi var, KOBÜKS kaydı zorunlu.

Tıbbi kenevir hassas bir alan. Cumhurbaşkanlığı kararıyla belirlenen kota sistemi ve TMO’nun merkezi koordinasyonu, hem arz güvenliğini sağlıyor hem de yasadışı üretimin önüne geçiyor. İleride pazar olgunlaştıkça bu kurallar değişebilir. Ama başlangıç için bu yaklaşım son derece doğru.”

Kenevirden elde edilecek 4 ürün grubu

Yönetmeliğin kenevirden elde edilebilecek ürünleri dört kategoriye ayırdığını ve her birinin kurallarının farklı olduğunu vurgulayan Gıda ve Biyoteknoloji Girişimcisi Can Kayacılar ürün grupları hakkında şu bilgileri verdi:

1- Tıbbi Ürünler (İlaç Etkin Maddeleri): En sıkı denetim burada. Sağlık Bakanlığı onayı şart. Klinik çalışma verileri gerekli. Reçeteyle satılacak. Burada “her önüne gelen yapamaz” mesajı çok net.

2- Sağlık Ürünleri:Tedavi edici iddialar taşıyabilecek ürünler. TİTCK ruhsatı zorunlu. Eczanelerde satılacak. Örneğin CBD içeren bir ağrı kesici jel bu kategoride olabilir.

3- Destek Ürünleri (Takviye Edici Gıdalar): THC limiti yine %0.3 altında. Sağlık iddiası sınırlı tutulmuş. Eczanelerde satılacak. Vitamin takviyesi gibi düşünebilirsiniz, ama eczane güvencesiyle.

4- Kişisel Bakım Ürünleri: Kozmetik amaçlı kullanım için. CBD içeren kremler, losyonlar, serumlar bu kategoride. THC limiti yine %0.3 altında. Bunlar da eczanelerde satılacak.

Global CBD Pazarı

Dünya genelinde CBD pazarının inanılmaz bir hızla büyüdüğüne dikkat çeken Can Kayacılar: “CBD Nedir? CBD, yani kannabidiol, kenevir bitkisinde bulunan 100’den fazla bileşenden biri. THC’den (tetrahidrokannabinol) farklı olarak psikoaktif değil, yani “sarhoşluk” veya “uyuşukluk” hissi yaratmıyor. Özellikle bitkinin çiçek, yaprak gibi kısımlarında bulunuyor. Elde edilmesi için mutlaka ekstraksiyon (özütleme) ve mutlaka standardizasyon (yani saflaştırma) şart.

Pazarı hızla büyüyor. 2024 yılı yaklaşık 10 milyar dolar. 2030 tahmini, 25-30 milyar dolar, 2033 tahmini 30 milyar doların üstü. Yıllık büyüme yüzde 13-16.

Kenevir pazarı genelinde (lif, tohum, CBD dahil) rakamlar daha da büyük. 2026 tahmini 8 milyar dolar, 2035 tahmini 43 milyar dolar ve yıllık büyüme yüzde 23.Türkiye bu pastadan pay almak istiyor mu? İşte yönetmelikler tam da bunun cevabı.”

Kenevir üretimi tarıma ve kırsala katkısı ne olacak?

Can Kayacılar, yayınlanan iki yönetmeliğin hangi sektörleri nasıl etkileyeceğini de analiz ediyor. Kayacılar, tarım ve tohumculuk ile kırsal kalkınmaya etkilerini şöyle özetliyor:

“ Anadolu toprakları yüzyıllardır kenevir gördü. Dedelerimiz bu bitkiyi tanıyordu, işliyordu. Şimdi modern bir dönüş zamanı. Yüksek CBD içerikli çeşitler geliştirmek, sözleşmeli tarım modelleri kurmak, organik sertifikalı üretim yapmak bunların hepsi mümkün. Elbette kota sistemi başlangıçta üretimi sınırlayacak, teknik bilgi eksikliği var, tohum temini netleşmeli. Ama bunlar aşılamayacak engeller değil. Zamanla çözülecek. Türkiye’de tam da bu iş için hem Ziraat Mühendisliği Bölümü, hem de Tarımsal Biyoteknoloji Bölümlerimiz var.
Kırsal kalkınma açısından bakıldığında kenevir tarımı, Anadolu’nun birçok bölgesi için yeni bir gelir kapısı olabilir. Kastamonu’da, Samsun’da, Çorum’da, Tokat’ta çiftçiler kenevir yetiştiriyor, modern tesislerde işleniyor, Türk markasıyla dünyaya satılıyor, bunu hayal etmek hiç de zor değil.”