Son zamanlarda TikTok ve Facebook gibi platformlarda "çiğ veganlık" akımı ortaya çıktı: Sadece çiğ, pişmemiş sebze, meyve ve kuruyemiş tüketmek, "vücudu detoksifiye etmek" ve "temizlemek" olarak tanıtılıyor. Ancak tıbbi açıdan bakıldığında, bu diyet birçok ciddi sağlık riski taşıyor.
Kamu Güvenliği Bakanlığına bağlı 19-8 Hastanesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Başkanı Dr. Le Thi Huong Giang, bir tabak yemeğin çok yeşil ve güzel görünse de, "doğal" kelimesinin mutlaka "besleyici" anlamına gelmediğini belirtti.
İnsanların diyetleri ne kadar katılaşırsa, besin eksikliği riski de o kadar artar; çünkü uzun süreli çiğ beslenme, dikkatlice formüle edilmedikçe yeterli enerji ve B12 vitamini, D vitamini, kalsiyum, demir, çinko, iyot, omega-3 ve protein gibi bazı besin maddelerinin sağlanmasını zorlaştırır.
Dr. Giang, kanıt olarak şunları belirtti: “B12 vitamini söz konusu olduğunda, güvenilir doğal bitkisel kaynaklar neredeyse yok denecek kadar azdır, bu nedenle veganların uygun şekilde zenginleştirilmiş veya takviye edici gıdalara ihtiyaçları vardır. Uzun süre çiğ gıda tüketen 500'den fazla kişi üzerinde yapılan bir çalışmada, erkeklerin %14,7'sinin ve kadınların %25'inin düşük kilolu olduğu ve 45 yaş altı kadınların yaklaşık %30'unun düzensiz veya adet görmediği, katı bir çiğ gıda diyeti uygulayan grupta ise riskin daha yüksek olduğu bulunmuştur.”
Nitekim, 2023 yılında ünlü Rus kanaat önderi Zhanna Samsonova, çok katı bir çiğ beslenme diyeti uyguladıktan sonra hayatını kaybetti.
Zhanna uzun yıllar boyunca sadece meyve, filizlenmiş ayçiçek çekirdeği ve meyve suyuyla beslendi; hiçbir besin takviyesi veya pişmiş yiyecek
tüketmedi. 39 yaşında, şiddetli yetersiz beslenme, bitkinlik ve enfeksiyon nedeniyle hayatını kaybetti.
Yemek pişirmek besin maddelerini yok eder mi?
Birçok insan, pişirmenin "besin maddelerini yok ettiğine" inandığı için çiğ beslenmeyi tercih eder. Dr. Giang, bazı ısıya duyarlı vitaminlerin aşırı pişirme ile azalabileceğini, ancak bunun tersine, ısı işleminin bitki yapısını yumuşattığını ve belirli karotenoidlerin emilimini artırdığını açıklıyor.
“Örneğin, domateslerdeki likopen, meyve az miktarda yağla pişirildiğinde daha iyi emilir; pişmiş havuçlardaki beta-karoten de çiğ havuçlara göre daha kolay emilebilir. Dolayısıyla, çiğ ve pişmiş yemek birbirine zıt şeyler değil; her birinin kendi avantajları var,” dedi Dr. Giang.
Öte yandan, çiğ meyve ve sebzeler, patojenleri öldürmek için ısıtma işleminden geçirilmedikleri anlamına da gelir. Taze meyve ve sebzeler, gıda kaynağı ve işleme yöntemleri güvenli değilse bakteri, virüs veya parazit taşıyabilir. Temiz akan su altında iyice yıkamak riski azaltır ancak patojenlerin tamamen ortadan kaldırılmasını garanti edemez.
Dr. Giang, insanların tüm besin gruplarını içeren, çiğ ve pişmiş yiyecekleri uygun şekilde birleştiren, çeşitli bir beslenme düzenine sahip olmalarını ve "detoksifikasyon" amacıyla beslenmelerinin %100'ünü çiğ yiyeceklerle sınırlandırmamalarını tavsiye ediyor.
Dr. Giang, "Çocuklar, hamile kadınlar, yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar, kanser hastaları veya özel beslenme ihtiyaçları gerektiren tıbbi rahatsızlıkları olan kişiler, profesyonel değerlendirme ve rehberlik olmadan katı bir çiğ gıda diyeti uygulamamalıdır" diye vurguladı.
