Borsa İstanbul’da yatırımcı sayısının artmasıyla birlikte hisse senedi alım satımının dini açıdan hükmü de daha fazla araştırılıyor. İslam alimlerinin önemli bir bölümü, hisse senedini bir şirkete ortaklık olarak değerlendiriyor. Ancak borsadaki her şirket ve her yatırım yöntemi aynı kapsamda değerlendirilmiyor. İşte merak edilenler...
BORSA HARAM MI?
Borsanın tamamı için doğrudan “haramdır” demek doğru değil. Diyanet’in yayımladığı İlmihal’de aktarılan görüşe göre çağdaş İslam alimlerinin çoğunluğu, hisse senedinin şirketin mal varlığına ortaklığı temsil etmesinden hareketle hisse alım satımını prensip olarak caiz kabul ediyor. Hisse sahibi, şirketin yalnızca kazancına değil zararına da ortak oluyor. Dolayısıyla dini açıdan değerlendirme yapılırken borsanın kendisinden çok, hangi şirketin hissesinin alındığı ve işlemin nasıl gerçekleştirildiği önem taşıyor.
HİSSE SENEDİ ALMAK CAİZ Mİ?
Hisse senedi, sahibine şirket sermayesinde belirli oranda ortaklık hakkı veriyor. Diyanet de hisse sahibinin şirketin varlıkları ile kâr ve zararına ortak olduğunu belirtiyor. Bu yaklaşım, hisse senedi yatırımının klasik bir borç verme işleminden farklı değerlendirilmesinin temelini oluşturuyor. Şirketin ana faaliyet alanı dinen meşru ise ve yatırım işlemi de yasaklanmış finansal yöntemler içermiyorsa hisse senedi almak genel olarak caiz kabul ediliyor. Buna karşılık temel faaliyet konusu faizli finans, alkollü içki veya İslam’ın açık biçimde yasakladığı başka alanlara dayanan şirketlerin hisseleri aynı şekilde değerlendirilmiyor. Diyanet kaynaklarında, meşru olmayan faaliyet gösteren şirketlere ortak olmanın caiz olmadığı belirtiliyor.
HER BIST HİSSESİ DİNEN UYGUN MU?
Bir şirketin Borsa İstanbul’da işlem görmesi, o hissenin otomatik olarak katılım finansı ilkelerine uygun olduğu anlamına gelmiyor. Bu nedenle Borsa İstanbul’da ayrıca Katılım Endeksleri bulunuyor. Bu endekslerde yer alacak şirketler belirlenirken Türkiye Katılım Bankaları Birliği Danışma Kurulunun “Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı” ile ilgili rehberleri esas alınıyor.
Şirketlerin faaliyet alanları ve belirli finansal oranları bu kapsamda inceleniyor. Yatırımcılar bir şirketin katılım finansı kriterlerine ilişkin bilgilerine Kamuyu Aydınlatma Platformundaki “Katılım Finans” bölümünden de ulaşabiliyor.
GÜNLÜK HİSSE ALIP SATMAK HARAM MI?
Bir hissenin kısa süre elde tutulması tek başına işlemi haram hale getiren bir unsur olarak değerlendirilmiyor. Burada yine alınan şirketin faaliyet konusu ve kullanılan yatırım yönteminin niteliği önem taşıyor. Ancak işlemin gerçek bir ortaklık ve alım satım niteliğinden çıkıp manipülasyon, kumar benzeri davranışlar veya dinen yasaklanmış finansal yöntemler içermesi durumunda farklı bir hüküm ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle yalnızca “kaç gün tutulduğu” üzerinden değil, işlemin tamamının nasıl gerçekleştirildiği üzerinden değerlendirme yapmak gerekiyor.
BORSADAN KAZANILAN PARA HELAL Mİ?
Katılım finansı ilkelerine uygun faaliyet gösteren bir şirkete, dinen sakıncalı olmayan bir yöntemle ortak olunması halinde elde edilen kazanç genel olarak meşru ticari kazanç kapsamında değerlendiriliyor. Bununla birlikte şirketin faaliyetleri, finansman yapısı ve yatırım yönteminde faiz veya başka yasaklı unsurlar bulunması durumunda kazancın dini hükmü de değişebiliyor. Dolayısıyla “borsadan kazanılan bütün para helaldir” ya da “borsadan kazanılan bütün para haramdır” şeklinde genel bir sonuca varmak doğru değil.
BORSA YATIRIMINDA DİNEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Dini hassasiyetle yatırım yapmak isteyen bir kişinin yalnızca şirketin hisse fiyatına bakması yeterli değil. Öncelikle şirketin temel faaliyet alanının uygunluğu, faizli işlemlerinin boyutu ve katılım finansı kriterlerini sağlayıp sağlamadığı kontrol edilmeli. Ayrıca açığa satış, varant ve faiz içeren kaldıraçlı işlemler gibi ürünlerin hükmü klasik hisse yatırımından farklı değerlendiriliyor. Diyanet, açığa satış ve varant işlemlerini caiz görmediğini açıkça belirtiyor.
Borsa İstanbul’un Katılım Endeksleri ise dini hassasiyet taşıyan yatırımcıların şirketleri değerlendirirken yararlanabileceği başlıca kaynaklardan biri olarak öne çıkıyor.
