Dr. John La Puma, kapalı alanlarda uzun süre vakit geçirmenin yol açabileceği ilk sorunun vücudun biyolojik saatindeki düzensizlik olduğunu belirtiyor. Doğal gün ışığının yapay aydınlatmaya kıyasla çok daha güçlü bir etkiye sahip olduğunu vurgulayan La Puma'ya göre yeterince güneş ışığı almamak, vücudun uyku ve uyanıklık zamanlarını düzenlemesini zorlaştırabiliyor.
Özellikle sabah saatlerinde doğal ışıkla temas edilmemesi, gece uykuya dalmakta güçlük çekme ve gün içerisinde yorgunluk hissetme gibi sorunlarla ilişkilendiriliyor. La Puma, uyandıktan sonraki ilk saat içerisinde yaklaşık 10 dakika açık havada bulunmanın biyolojik saatin düzenlenmesine yardımcı olabileceğini ifade ediyor. Gece yeterince uyumasına rağmen dinlenmiş hissedemeyen, sabahları kahve içmeden kendine gelmekte zorlanan veya öğleden sonra belirgin bir enerji düşüşü yaşayan kişilerde bu durumun etkili olabileceğine dikkat çekiliyor. Ancak bu belirtilerin farklı sağlık sorunlarından da kaynaklanabileceği belirtiliyor.
EKRAN BAŞINDA GEÇEN SAATLER ZİHNİ DİNLENDİRMEYEBİLİR
Gün içerisinde bilgisayar, telefon ve tablet karşısında geçirilen uzun saatlerin gerçek anlamda dinlenmenin yerini tutmayabileceğine dikkat çeken Dr. John La Puma, dijital cihazlarla geçirilen zamanı "ultra işlenmiş zaman" olarak nitelendiriyor. Bu kavramı ultra işlenmiş gıdalara benzeten doktor, hem çalışmak hem eğlenmek hem de dinlenmek için sürekli ekranlara yönelmenin zihinsel yorgunluğu artırabileceğini belirtiyor.
La Puma'nın üzerinde durduğu bir diğer sorun ise kapalı ortamlarda görüş mesafesinin sınırlı kalması. "Ufuk eksikliği" olarak tanımladığı bu durumun, gözlerin sürekli yakın mesafelere odaklanmasıyla ilişkili olduğunu ifade ediyor. Doktora göre gün boyunca birkaç metre uzaklıktaki nesnelere bakmak, gözlerde yorgunluk hissini artırabiliyor. Bu alışkanlığın etkilerini azaltmak için her saat başında kısa bir mola verilmesini öneren La Puma, yaklaşık bir dakika boyunca pencereden uzak bir noktaya bakmanın gözlerin dinlenmesine yardımcı olabileceğini söylüyor. Bu tür molaların baş ağrısı ve zihinsel yorgunluk üzerinde de olumlu etkiler oluşturabileceğini savunuyor.
ÖĞLEDEN SONRA GELEN ZİHİNSEL YORGUNLUĞUN NEDENİ HAVASIZ ORTAMLAR OLABİLİR
Öğleden sonra ortaya çıkan dikkat dağınıklığı, düşünceleri toparlamakta güçlük çekme ve zihinsel performansta azalma hissinin arkasında yalnızca yoğun çalışma temposu bulunmayabilir. Dr. La Puma, yeterince havalandırılmayan kapalı alanlardaki hava kalitesinin de bu duruma katkıda bulunabileceğini belirtiyor.
Özellikle kalabalık ofislerde ve toplantı odalarında karbondioksit yoğunluğu, havalandırmanın yetersiz kalması durumunda artabiliyor. İç mekânlarda karbondioksit seviyesinin milyonda bin parçanın (1000 ppm) üzerine çıkabildiğine dikkat çeken La Puma, bazı bilimsel çalışmaların yüksek karbondioksit düzeyleri ile bilişsel performanstaki düşüş arasında ilişki bulduğunu aktarıyor. Ancak 1000 ppm seviyesinin tek başına zihinsel performans kaybı yaşanacağını gösteren kesin bir eşik olmadığı da biliniyor. Karbondioksit ölçümleri,
aynı zamanda ortamın ne kadar iyi havalandırıldığına ilişkin fikir verebiliyor.
La Puma, iç mekân havasını iyileştirmek için karşılıklı pencere ve açıklıkların kullanıldığı çapraz havalandırmayı öneriyor. Bunun her çalışma ortamında mümkün olmayabileceğini de kabul ediyor. ABD Çevre Koruma Ajansının (EPA) değerlendirmelerine göre bazı hava kirleticilerinin kapalı ortamlardaki yoğunluğu, dış mekânlara kıyasla iki ila beş kat daha yüksek olabiliyor.
BİYOLOJİK SAATTEKİ DÜZENSİZLİK STRES HORMONLARINI DA ETKİLEYEBİLİR
Gün ışığından yeterince yararlanamamanın etkileri yalnızca uyku düzeniyle sınırlı kalmayabiliyor. Dr. John La Puma, biyolojik saatin doğal ritminden uzaklaşmasının stres hormonu olarak bilinen kortizolün günlük salınım düzenini de etkileyebileceğini ifade ediyor. Kortizol seviyesi normal koşullarda gün boyunca değişiyor. Sabah saatlerinde uyanıklığı destekleyen bir yükseliş gösterirken günün ilerleyen bölümünde genellikle azalıyor. Ancak uyku düzensizliği, stres ve biyolojik ritimdeki değişiklikler bu doğal döngüyü etkileyebiliyor.
Bazı araştırmalarda kortizol düzenindeki bozulmalar ile özellikle karın ve iç organ çevresindeki yağlanma arasında bağlantılar tespit edilmiş olsa da bu ilişkinin tek bir nedene indirgenemeyeceği belirtiliyor. La Puma'ya göre sabah saatlerinde doğal gün ışığına çıkmak, vücudun gece ve gündüz ayrımını daha sağlıklı biçimde yapmasına yardımcı olabiliyor. Bu alışkanlığın biyolojik saatin düzenlenmesini destekleyebileceğini belirten doktor, ışığa maruz kalınan zamanın da önemli olduğunu vurguluyor.
HER GÜN 17 DAKİKA! DOKTORDAN AÇIK HAVADA VAKİT GEÇİRME ÖNERİSİ
Kapalı alanlarda geçirilen uzun sürelerin olası etkilerini azaltmak için günlük yaşamda küçük değişiklikler yapılabileceğini söyleyen Dr. John La Puma, açık havada bilinçli olarak zaman geçirilmesini öneriyor. Doktora göre evden arabaya yürümek veya kısa bir alışveriş için dışarı çıkmak gibi günlük hareketlilikler, doğayla planlı biçimde temas etmenin yerini her zaman tutmayabiliyor. Bu nedenle dışarıda geçirilen sürenin yalnızca uzunluğuna değil, nasıl değerlendirildiğine de dikkat edilmesi gerektiğini savunuyor.
La Puma, günlük en az 17 dakikanın park, bahçe, deniz kenarı veya başka bir açık alanda geçirilmesini tavsiye ediyor. Sabah saatlerinde gökyüzünü izlemek, doğal aydınlıktan yararlanmak ve çevredeki manzaraya odaklanmak, önerdiği basit alışkanlıklar arasında yer alıyor. Büyük şehirlerde yaşadığı için doğaya kolay ulaşamayan kişilerin de açık havaya çıkabilecekleri kısa molalar oluşturabileceğini belirten doktor, bunun mümkün olmadığı zamanlarda pencereden dışarıya ve uzak noktalara bakmanın da gözleri dinlendirmek açısından yararlı olabileceğini ifade ediyor.
La Puma, açık havada geçirilen kısa sürelerin bile günlük yaşam kalitesine katkı sağlayabileceğini savunuyor. Bununla birlikte 17 dakikalık sürenin bütün sağlık sorunlarını önleyen bilimsel olarak kesinleşmiş bir eşik olmadığı, açık havada geçirilen zamanın düzenli hareket, yeterli uyku ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
