İklim değişikliğinin buğday, mısır ve pirinç gibi temel tarım ürünleri üzerindeki baskısının artması, bilim insanlarını alternatif gıda kaynaklarına yöneltti. Bu kapsamda incelenen bitkilerden biri de Afrika Boynuzu'nda yüzyıllardır yetiştirilen ve "sahte muz" olarak bilinen Ensete ventricosum, yani enset oldu.
Meyvesi için değil, gövdesi ve toprak altında bulunan yumrusu için yetiştirilen enset, nişasta bakımından zengin bir besin kaynağı olarak kullanılıyor. Bitkinin iri ve sert çekirdekli meyveleri ise tüketilmiyor.
20 MİLYONDAN FAZLA İNSANIN TEMEL BESİNİ
Enset, bugün Etiyopya'da 20 milyondan fazla insanın temel besin kaynakları arasında bulunuyor. Aşırı kuraklık koşullarına dayanıklı olması nedeniyle bitki "açlığa karşı ağaç" olarak da tanımlanıyor.
Görünüşü muz ağacını andıran ve büyük yapısı nedeniyle "steroitli muz" olarak da adlandırılan bitkinin gövdesi ile toprak altındaki bölümü yüksek miktarda nişasta içeriyor.
60 BİTKİ BİR AİLENİN YILLIK İHTİYACINI KARŞILAYABİLİYOR
CNN'de yer verilen ve Kew Kraliyet Botanik Bahçeleri araştırmacılarının da katıldığı 2021 tarihli çalışmaya göre, 60 yetişkin enset bitkisi 5 kişilik bir ailenin bir yıllık kalori ihtiyacını karşılayabiliyor.
Araştırmacılar, bugün ağırlıklı olarak Etiyopya'nın güneybatısındaki yüksek rakımlı alanlarda yetiştirilen ensetin potansiyel ekim alanının 12 kat genişletilebileceğini öngörüyor.
111,5 MİLYON KİŞİ İÇİN GIDA GÜVENCESİ SAĞLAYABİLİR
Çalışmada, bitkinin Doğu ve Güney Afrika genelinde daha geniş alanlarda
yetiştirilmesi halinde 111,5 milyondan fazla insan için gıda güvencesine katkı sağlayabileceği tahmin edildi.
Çok yıllık bir bitki olan ensetin yılın farklı dönemlerinde hasat edilebilmesi de önemli özellikleri arasında gösteriliyor. Bu özelliği sayesinde zorlu iklim şartlarında doğal bir gıda deposu görevi görebiliyor.
Kew Kraliyet Botanik Bahçeleri'nin seralarında yapılan denemelerde ise bitkinin doğal yetişme alanı dışındaki farklı coğrafyalarda da yetiştirilebildiği görüldü.
YAYGINLAŞMASININ ÖNÜNDE ENGELLER VAR
Ensetin dayanıklılığına rağmen dünya genelinde yaygınlaşmasının önünde çeşitli engeller bulunuyor. Etiyopya'nın yerel bitki gen kaynaklarını korumaya yönelik ihracat kısıtlamaları ile uluslararası patent tartışmaları, bitki materyalinin ülke dışına çıkarılmasını sınırlandırıyor.
Bitkinin hasadı ve işlenmesi de yoğun emek gerektiriyor. Geleneksel üretimde gövde ve yumru kazınarak yer altındaki çukurlarda fermente ediliyor ve "kocho" adı verilen gıda elde ediliyor.
SANAYİ ÖLÇEĞİNDE ÜRETİM HENÜZ YOK
Kocho üretiminin özel bilgi ve yoğun iş gücü gerektirmesi, ensetin geniş çaplı kullanımının önündeki diğer sorunlardan biri olarak gösteriliyor.
Etiyopya'daki çeşitli üniversitelerde üretim sürecini mekanize etmeye yönelik çalışmalar yürütülüyor. Ancak henüz sanayi ölçeğinde üretime geçilmiş değil.
Uzmanlar, iklim krizine bağlı kuraklık risklerinin artması halinde enset gibi kuraklığa dayanıklı bölgesel ürünlerin gelecekte gıda krizlerine karşı önemli bir rol üstlenebileceğini değerlendiriyor.
