Muharrem orucuna dair soruların Haziran ayı ortası itibarıyla yoğunlaşmasının temel sebebi, Hicri takvime göre Muharrem ayının ve dolayısıyla oruç döneminin çok yaklaşmış olmasıdır. İslam dünyasında kullanılan Hicri takvim, milari takvime göre her yıl yaklaşık 10-11 gün geriye gelir. Muharrem orucu veya bilinen diğer adıyla Yas-ı Matem orucu nedir, nasıl tutulur? İşte merak edilenler...
MUHARREM ORUCU NEDİR?
Muharrem orucu veya bilinen diğer adıyla Yas-ı Matem orucu, İslam takviminin ilk ayı olan Muharrem ayında, özellikle Alevi-Bektaşi inancında çok önemli bir yere sahip olan, adından da anlaşılacağı üzere hem bir ibadet hem de bir yas tutma ritüelidir. Bu oruç, sadece aç kalmaktan ibaret değildir, insanlığa karşı yapılmış en büyük acılardan birini anma ve nefsini terbiye etme amacı taşır.
Muharrem orucunun temelinde Kerbela Katliamı yatar. Hicri 61 yılının 10 Muharrem gününde (Aşure Günü), Hz. Muhammed'in torunu Hz. Hüseyin ve yanındaki 72 yakını, Emevi Halifesi Yezid'in ordusu tarafından Kerbela çölünde günlerce susuz bırakılarak katledilmiştir.
Bundan dolayı Muharrem orucu:
Hz. Hüseyin ve Kerbela şehitlerinin çektikleri acıları hissetmek,
Onların onurlu duruşunu anmak ve yâd etmek,
Dünyadaki tüm haksızlıklara ve zulme karşı bir duruş sergilemek amacıyla tutulur.
Ayrıca, Hz. Hüseyin'in oğlu Zeynel Abidin'in bu katliamdan hasta olduğu için sağ kurtulması (ve böylece Ehl-i Beyt soyunun devam etmesi) nedeniyle de şükür niteliği taşır.
MUHARREM ORUCU NASIL TUTULUR?
Muharrem orucu, Ramazan orucundan hem süre hem de uygulanış biçimi (ritüelleri) bakımından oldukça farklıdır. Genellikle 12 gün olarak tutulur. Bu sayı 12 İmamları temsil eder. Oruç süresince tam bir yas (matem) havası hakimdir. Oruç tutulurken dikkat edilen temel kurallar şunlardır:Gün doğumundan önce (imsak vakti) niyet
edilerek oruca başlanır. Gün batımında (akşam ezanı/gurup vakti) ise lokma pay edilerek oruç açılır. Ramazan'daki gibi sahur ritüeli veya ağır sahur yemekleri yaygın değildir; genelde yatmadan önce niyet edilir.
Oruçlu olunan süre boyunca zaten hiçbir şey yenilmez ve içilmez. Ancak oruç açıldıktan sonra da (akşamdan sabaha kadar) Kerbela'da günlerce susuz bırakılan şehitlerin anısına hürmeten doğrudan saf su içilmemesi gelenektir. Su ihtiyacı çay, çorba, ayran, komposto veya meyve suları gibi sıvı gıdalarla karşılanır. Matem süresince düğün, nişan, sünnet gibi eğlenceli etkinlikler yapılmaz. Müzik dinlenmez, televizyonda eğlence programları izlenmez.
Hiçbir canlıya zarar verilmez, karınca dahi incitilmez. Kavga edilmez, gıybet yapılmaz, kalp kırılmamasına azami özen gösterilir. Cinsel ilişkiden uzak durulur. Yasın bir parçası olarak (sağlık durumları hariç) saç, sakal, tırnak kesilmemesine dikkat edilir. Kurban kesilmez, et yenmez ve kan akıtılmaz. Aynaya bakılmaması da geleneksel yas ritüelleri arasındadır.
MUHARREM ORUCU SAAT KAÇTA AÇILIYOR?
Muharrem orucu, akşam ezanının okunmasıyla açılır. Ramazan orucundaki iftar vakti uygulamasıyla aynı saat dilimine denk gelir. Ancak Muharrem orucunun açılması ve sonrasındaki süreçte, Ramazan orucundan farklı olarak bazı önemli matem gelenekleri uygulanıyor.Akşam ezanıyla birlikte oruç açıldıktan sonra, Kerbela'da günlerce susuz bırakılarak şehit edilen Hz. Hüseyin ve yakınlarının anısına hürmeten doğrudan saf su içilmez. Vücudun sıvı ihtiyacı çorba, çay, ayran, hoşaf veya meyve suyu gibi içeceklerle karşılanır.
Muharrem ayı bir matem dönemi olduğu için oruç açılırken lüks, israflı ve şatafatlı "iftar sofraları" kurulmaz. Oldukça sade, mütevazı ve hafif yiyeceklerle oruç açılır. Matem süresince can alınmaması ve kan akıtılmaması esas olduğu için, oruç açıldıktan sonra da akşam yemeklerinde et ve et ürünleri tüketilmemesine özen gösterilir.
