İş kazası geçiren veya yaptığı iş nedeniyle meslek hastalığına yakalanan sigortalılar için Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından önemli bir gelir hakkı sağlanıyor. SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri olarak adlandırdığı ödemeden yararlanabilmek için iş kazası veya meslek hastalığının ardından sigortalının meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında azaldığının Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesi gerekiyor.
EN AZ YÜZDE 10 KAYIP ŞARTI
SGK’ya göre sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan hastalık ya da engellilik nedeniyle meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 azalan sigortalılara bağlanıyor.
Yetkili sağlık kuruluşlarının düzenlediği raporlar tek başına nihai karar anlamına gelmiyor. Meslekte kazanma gücü kayıp oranının son değerlendirmesi SGK Sağlık Kurulu tarafından yapılıyor.
PRİM GÜNÜ ŞARTI BULUNMUYOR
Sürekli iş göremezlik gelirinin önemli özelliklerinden biri, iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar için genel olarak belirli bir prim günü sınırı bulunmaması.
Dolayısıyla bu ödeme, malullük aylığında olduğu gibi 10 yıllık sigortalılık veya 1.800 prim günü şartına bağlı değil. Sürekli iş göremezlik geliri ile malullük aylığı birbirinden farklı sosyal güvenlik hakları olarak uygulanıyor.
“ÖMÜR BOYU MAAŞ” DEMEK DOĞRU DEĞİL
Söz konusu ödeme kamuoyunda zaman zaman “ömür boyu maaş” şeklinde ifade edilse de SGK mevzuatındaki karşılığı sürekli iş göremezlik geliri.
“Sürekli” ifadesi ödemenin geçici rapor parasından farklı olduğunu gösteriyor. Ancak sağlık durumu ve iş göremezlik derecesi daha sonra yeniden değerlendirilebildiği için ödemenin hiçbir koşulda değişmeden ömür boyu süreceğini söylemek doğru değil. SGK, gerekli gördüğü durumlarda kontrol muayenesi yapabiliyor; sigortalı da rahatsızlığında artış olması halinde oranının yeniden değerlendirilmesini talep edebiliyor.
ÖDEME MİKTARI NASIL HESAPLANIYOR?
Bağlanacak gelir herkese aynı miktarda ödenmiyor. SGK, tutarı sigortalının günlük kazancı ile sürekli iş göremezlik derecesine göre hesaplıyor.
Tam iş göremezlik durumunda gelir, günlük kazancın 30 ile ve ardından yüzde 70 ile çarpılmasıyla bulunuyor.
Kısmi iş göremezlikte ise bu tutara ayrıca kişinin sürekli iş göremezlik derecesi uygulanıyor. Bu nedenle yüzde 10 kayıp tespit edilen
kişi ile daha yüksek oranda iş göremezliği bulunan kişinin alacağı ödeme farklı oluyor.
İŞ KAZASI İLE MESLEK HASTALIĞI AYNI DEĞİL
SGK, iş kazasını çalışma hayatında Kanunda belirtilen durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli
hâle getiren olay olarak tanımlıyor.
Meslek hastalığı ise yapılan işin niteliği, tekrarlanan nedenler veya işin yürütüm şartları nedeniyle ortaya çıkan geçici ya da sürekli hastalık ve engellilik durumlarını kapsıyor. Bir rahatsızlığın meslek hastalığı sayılması için iş ile hastalık arasındaki bağın SGK Sağlık Kurulunca tespit edilmesi gerekiyor.
HER BEL FITIĞI MESLEK HASTALIĞI SAYILMIYOR
Bir kişinin ağır işte çalışması veya bel, boyun ve kas-iskelet sistemi rahatsızlığı yaşaması tek başına hastalığın meslek hastalığı kabul edilmesi için yeterli değil.
SGK; sağlık kurulu raporlarını, tıbbi belgeleri, yapılan işi, çalışma koşullarını ve hastalıkla meslek arasındaki ilişkiyi değerlendirerek karar veriyor. Bu nedenle her sağlık problemi otomatik olarak iş kazası veya meslek hastalığı kapsamında değerlendirilmiyor.
İŞ KAZASINDA 3 İŞ GÜNLÜK BİLDİRİM
4/a kapsamında çalışan bir sigortalının iş kazası geçirmesi halinde işverenin olayı kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmesi gerekiyor.
Meslek hastalığında da işverenin durumun öğrenilmesinden itibaren üç iş günü içinde SGK’ya bildirim yükümlülüğü bulunuyor. Bildirim sürelerine uyulmaması işveren açısından idari yaptırım ve SGK’nın yaptığı bazı giderlerin tahsili gibi sonuçlar doğurabiliyor.
BAŞVURU NEREYE YAPILIYOR?
İş kazası geçiren sigortalı, meslekte kazanma gücü kayıp oranının belirlenmesi için bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezi’nin ilgili iş kazası servisine başvurabiliyor.
Dosyada kazaya ilişkin tutanaklar, tedavi ve ameliyat bilgileri, sağlık kurulu raporu ve ilgili tıbbi belgeler değerlendiriliyor. Nihai oran SGK Sağlık Kurulu tarafından belirleniyor.
GELİR NE ZAMAN BAŞLIYOR?
SGK’ya göre sürekli iş göremezlik geliri, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi takip eden ay başından itibaren başlıyor.
Geçici iş göremezlik dönemi oluşmadan doğrudan sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse ödeme, yetkili sağlık kurulunca verilen rapor tarihini takip eden ay başından başlatılıyor.
TAZMİNAT HAKKI DA GÜNDEME GELEBİLİR
Sürekli iş göremezlik geliri SGK tarafından sağlanan sosyal sigorta hakkı. İş kazasının oluşumunda işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine aykırılığı veya kusuru bulunması ise ayrıca hukuki sorumluluk doğurabilir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışanların kendi yükümlülüklerinin işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmadığını düzenliyor. Maddi veya manevi tazminat taleplerinin bulunup bulunmadığı ise her somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendiriliyor.
