“Sinekler tavanda nasıl yürüyor, sinekler neden tavandan düşmüyor?” soruları bu küçük böceklerin en dikkat çekici özelliklerinden biri olması nedeniyle merak uyandırıyor. İnsanlar tavanda yürümeye çalışsa yerçekimi nedeniyle anında düşerken sinekler duvar, pencere ve tavan gibi yüzeylerde rahatlıkla hareket edebiliyor. İşte bunun nedeni...
SİNEKLER TAVANDA NASIL YÜRÜYOR?
Sineklerin tavanda kalmasını sağlayan temel yapı ayaklarının ucunda bulunuyor. Bir sineğin bacağına mikroskop altında bakıldığında ayağın sonunda pençelerin yanı sıra pulvillus adı verilen yapışma pedleri görülüyor. Bu pedlerin yüzeyi ise çok sayıda son derece küçük kılla kaplı.
Bilimsel çalışmalarda bu mikroskobik kılların yüzeyle temas alanını büyük ölçüde artırdığı gösterildi. Her bir küçük temas noktası tek başına çok güçlü görünmese de binlercesinin aynı anda yüzeye temas etmesi sineğin kendi ağırlığını taşımasına yardımcı oluyor. Bu nedenle sinek tavana konduğunda bütün ağırlığını tek bir noktaya yüklemiyor. Ayaklarındaki çok sayıdaki mikroskobik yapı yükü geniş bir temas alanına dağıtıyor.
SİNEKLERİN AYAKLARINDAN SIVI DA SALGILANIYOR
Tutunmanın sırrı sadece mikroskobik kıllar değildir. Sineklerin ayaklarındaki bu yapıların yüzeyle temas ettiği bölgeye son derece küçük miktarda yapışmaya yardımcı bir salgı bırakılıyor. Bu sıvı, ayak ile yüzey arasındaki boşlukların azalmasına yardımcı oluyor ve çok ince bir sıvı köprüsü oluşturuyor. Atomik kuvvet mikroskobuyla yapılan ölçümler, bu sıvının sineğin tutunma kuvvetinde önemli rol oynadığını ortaya koydu. Araştırmacılar özellikle kılcal kuvvetlerin, diğer moleküler etkileşimlerle birlikte sineğin ayağının yüzeye tutunmasına katkı sağladığını belirledi. Yani sineğin ayağında bizim kullandığımız anlamda bir yapıştırıcı yok. Bunun yerine son derece ince ve kontrollü bir salgı tabakası
bulunuyor.
YERÇEKİMİ SİNEĞİ NEDEN AŞAĞI ÇEKMİYOR?
Sinekler yerçekiminden etkilenmeyen canlılar değildir. Tavanda duran bir sineği de Dünya aşağı doğru çekmeye devam ediyor. Ancak sineğin vücut ağırlığı çok düşük ve ayaklarının ürettiği toplam tutunma kuvveti bu ağırlığa karşı koymaya yetiyor.
Burada sineğin küçük olması büyük avantaj sağlıyor. Hayvanların yüzeye tutunmasını sağlayan mikroskobik yapılara ilişkin araştırmalar, küçük canlıların çok sayıda küçük temas noktası oluşturarak etkili bir yapışma sistemi geliştirebildiğini gösteriyor. Benzer prensipler farklı biçimlerde böceklerde, örümceklerde ve gekolarda da görülüyor.
SİNEK TAVANA NASIL BAŞ AŞAĞI KONUYOR?
Bir sineğin tavanda yürümesi kadar ilginç olan diğer olay, oraya ilk etapta nasıl konduğu oluyor. Sinek tavana yaklaşırken yalnızca uçmayı bırakıp ayaklarını yukarı uzatmıyor. Yüksek hızlı kameralarla yapılan deneylerde sineklerin ters yüzeylere iniş sırasında son derece hızlı dönme hareketleri gerçekleştirebildiği görüldü. Sinek önce ön bacaklarını tavana doğru uzatabiliyor. Ayakları yüzeye tutunduktan sonra vücudu dönerek baş aşağı pozisyona geçiyor. Bazı manevralar adeta küçük bir takla veya “çember hareketi” gibi gerçekleşiyor. Bu süreçte görsel sistem, bacakların zamanında uzatılması ve ayaklardaki yapışkan pedlerin yüzeyi kavraması birlikte çalışıyor.
SİNEKLER CAMDA NASIL YÜRÜYEBİLİYOR?
Cam sinekler açısından özellikle ilginç bir yüzeydir. Çünkü cam üzerinde pençelerin tutunabileceği büyük pürüzler neredeyse bulunmuyor. Bu nedenle sineklerin cam üzerindeki hareketinde yapışma pedleri ve mikroskobik kıllar ön plana çıkıyor. Kılların uçları cama oldukça yakın temas ediyor ve salgılanan sıvı da temas kuvvetini artırıyor. Böylece sinek cama dikey biçimde tırmanabiliyor veya baş aşağı durabiliyor.
