Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği, 20 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Avrupa Birliği’nin yeni gıda mevzuatı temel alınarak hazırlanan düzenleme, Türkiye’de ilk kez birçok tartışmalı ürüne hukuki çerçeve getirdi.
Yeni sistemle birlikte, 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye’de yaygın şekilde tüketilmemiş ürünler artık doğrudan piyasaya sunulamayacak.
YAPAY ET İÇİN BİLİMSEL KOMİSYON ŞARTI
Yönetmeliğin en dikkat çeken maddeleri arasında laboratuvar ortamında hücre veya doku kültürüyle geliştirilen ürünler yer aldı. Düzenlemede bu ürünler “yeni gıda” kapsamına alındı.
Buna göre, yapay et veya hücre kültürüyle geliştirilen benzer ürünler için şirketler doğrudan satış yapamayacak. Öncelikle Tarım ve Orman Bakanlığı’na başvuru yapılacak, ardından dosya bilimsel komisyona gönderilecek.
Komisyon, güvenilirlik, üretim yöntemi ve içerik analizlerini inceleyerek en fazla 9 ay içinde değerlendirme yapacak. Ancak uzmanlar, bu sürecin otomatik onay anlamına gelmediğinin altını çiziyor.
BÖCEK VE DOMUZ KAYNAKLI ÜRÜNLERE KESİN YASAK
Yönetmelikte en net hükümlerden biri ise böcek ve domuz kaynaklı yeni gıdalarla ilgili oldu.
Düzenlemeye göre, bu ürünlerle ilgili başvurular kabul edilmeyecek ve yeni gıda listesine alınmayacak. Böylece Avrupa’da son yıllarda tartışma yaratan böcek proteini ve böcek unu içeren ürünlerin Türkiye’de izin almasının önü kapatılmış oldu.
GDO YASAĞI DEVAM EDİYOR
Yeni yönetmelikle birlikte GDO yasağının
kaldırıldığı yönündeki tartışmalar da gündeme geldi. Ancak düzenleme, 2010 tarihli Biyogüvenlik Kanunu kapsamında uygulanan yasağı değiştirmiyor.
GDO’lu ürünlerle ilgili mevcut yasak devam ederken, biyogüvenlik değerlendirmesi gerektiren ürünler ayrıca incelemeye tabi tutulacak.
CRISPR VE YENİ NESİL TEKNOLOJİLER GÜNDEMDE
Yönetmelikte dikkat çeken başlıklardan biri de gen düzenleme teknolojileri oldu. CRISPR gibi dışarıdan gen eklemek yerine mevcut gen yapısını değiştiren yöntemlerle geliştirilen ürünlerin gelecekte değerlendirme kapsamına alınabileceği belirtiliyor.
Uzmanlara göre bu ifade, biyoteknoloji alanındaki gelişmeler için yeni tartışmaların kapısını aralayabilir.
YENİ GIDA TANIMI GENİŞ TUTULDU
Yönetmelik yalnızca yapay et veya biyoteknolojik ürünlerle sınırlı değil. Mikroorganizma, mantar ve alg bazlı ürünler, nanoteknoloji içeren gıdalar, yeni üretim teknikleriyle geliştirilen bileşenler ve daha önce yalnızca takviyelerde kullanılan bazı içerikler de “yeni gıda” kapsamına alındı.
Başka ülkelerde en az 25 yıldır güvenli şekilde tüketildiği belgelenen geleneksel ürünler için ise daha hızlı değerlendirme süreci öngörüldü.
ŞİRKETLERE 2027’YE KADAR SÜRE TANINDI
Yönetmelik yürürlüğe girse de mevcut işletmelere uyum süreci için zaman verildi. Buna göre firmalar, 30 Haziran 2027’ye kadar yeni sisteme uyum sağlayabilecek.
Ayrıca bilimsel veri sunan şirketlere 5 yıllık veri koruma hakkı tanınarak, hazırlanan güvenlik dosyalarının belirli süre boyunca başka firmalar tarafından kullanılmasının önüne geçildi.
