Al-götür kahve kültürü günlük hayatın vazgeçilmez alışkanlıklarından biri haline gelirken, kullanılan bardakların sağlık üzerindeki etkisi yeniden tartışmaya açıldı. Journal of Hazardous Materials: Plastics dergisinde yayımlanan yeni araştırma, plastik veya plastik kaplamalı bardakların sıcak sıvıyla temas ettiğinde içeceğe binlerce mikroplastik parçacığı saldığını gösterdi.
KÜRESEL TÜKETİM RAKAMLARI DEVASA BOYUTTA
Science Alert’in aktardığı çalışmaya göre yalnızca Avustralya’da yılda 1,45 milyar sıcak içecek bardağı ve 890 milyon plastik kapak kullanılıyor; küresel ölçekte bu tüketim yılda 500 milyar bardağa ulaşıyor. Uzmanlar, bu yoğun tüketimin insan sağlığı ve çevre açısından göz ardı edilemeyecek bir boyutta olduğunu ifade ediyor.
MIKROPLASTİKLER NASIL BİR TEHLİKE?
Mikroplastikler, yaklaşık 1 mikrometre ile 5 milimetre arasında değişen plastik parçacıkları olarak tanımlanıyor. Bu parçacıklar zamanla çevreye, gıdalara ve suya karışıyor; nihayetinde solunum veya beslenme yoluyla insan vücuduna giriyor. Bilim insanları bu partiküllerin dokularda ne kadar kaldığını net olarak ölçemese de uzun vadeli etkileri hâlâ araştırılıyor.
ISI SALINIMI TETİKLİYOR
Araştırma ekibi önce 30 hakemli çalışmayı meta-analizle bir araya getirerek, sıcaklığın mikroplastik salınımındaki belirleyici rolünü inceledi. Sonuç: sıcaklık arttıkça bardaktan içeceğe karışan mikroplastik miktarı katlanıyor. Ölçümlerde, kullanılan malzemeye göre salınımın litre başına birkaç yüz parçacıktan 8 milyon parçacığa kadar çıkabildiği belirlendi.
İlginç bir detay ise, içeceğin
bardakta bekleme süresinin salınımı belirgin şekilde artırmaması. Asıl farkı yaratan, ilk temas anındaki sıcaklık oluyor.
400 BARDAK TEST EDİLDİ
Gerçek koşulların test edildiği çalışmada Brisbane genelinden 400 kahve bardağı toplandı. Bunların bir kısmı tamamen plastik, bir kısmı ise ince plastik kaplamalı kâğıt bardaklardı. İki sıcaklıkta (5°C ve 60°C) yapılan testlerde şu sonuçlara ulaşıldı:
Malzeme fark oluşturuyor: Plastik kaplamalı kâğıt bardaklar, tamamen plastik bardaklara göre daha az mikroplastik saldı.
Isı salınımı artırıyor: Plastik bardaklarda sıcaklık 5°C’den 60°C’ye çıktığında salınım %33 arttı.
Araştırmacılara göre günde 300 ml kahve içen ortalama bir kişi yılda yaklaşık 363.000 mikroplastik parçacığı yutabiliyor.
NEDEN ISI BU KADAR ETKİLİ?
Yüksek çözünürlüklü görüntüler, plastik bardakların iç yüzeylerinin “pürüzlü” bir yapıya sahip olduğunu gösterdi. Bu küçük çıkıntılar, ısı ile birlikte yumuşayan plastiğin daha kolay parçalanmasına neden oluyor. Böylece mikroplastiklerin sıvıya karışması hızlanıyor.
PİŞMANLIK DEĞİL, ÖNLEM GEREK
Uzmanlar kahveden vazgeçmenin şart olmadığını, riskin azaltılabileceğini vurguluyor. Öneriler şöyle:
Paslanmaz çelik, seramik veya cam bardak kullanmak
Tek kullanımlıkta tamamen plastik yerine plastik kaplamalı kâğıt tercih etmek
Kaynar sıvıyı plastik bardaklara dökmemek
Kahve sıcaklığını biraz daha ılığa çekmek
Bu tercihler hem mikroplastik maruziyetini azaltıyor hem de üreticileri daha güvenli malzemelere yönlendiriyor.
