Türkiye’de emekli maaşının hesaplanmasında sigortalının bütün çalışma hayatı tek bir formülle değerlendirilmiyor. Sosyal güvenlik mevzuatındaki değişiklikler nedeniyle çalışma süreleri üç ayrı döneme ayrılıyor.
Hesaplamada 8 Eylül 1999 öncesi, 2000 ile 1 Ekim 2008 arası ve 1 Ekim 2008 sonrası primler farklı kurallara göre değerlendiriliyor. Bu dönemlerdeki prim günleri ve SGK’ya bildirilen prime esas kazançlar, bağlanacak kök aylığın miktarını doğrudan etkiliyor.
ÜÇ DÖNEM AYRI AYRI HESAPLANIYOR
Sigortalının çalışma hayatındaki prim günlerinin hangi dönemde geçtiği emekli maaşı açısından önem taşıyor.
Her dönem için belirlenen kurallara göre kısmi aylık hesaplaması yapılıyor. Ardından bu tutarlar birleştirilerek emekli aylığı ortaya çıkarılıyor.
Prime Esas Kazanç olarak bilinen SPEK tutarları da hesaplamanın önemli unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
1999 ÖNCESİNDE ORAN DAHA YÜKSEK
8 Eylül 1999 öncesindeki çalışma sürelerinde uygulanan aylık bağlama oranları sonraki dönemlere kıyasla daha yüksek seviyelerde bulunuyor.
Bu dönemde ilk 5 bin prim günü için aylık bağlama oranı yüzde 60 olarak uygulanırken, sonraki her 240 gün için oran yüzde 1 artırılıyordu.
Bu nedenle 1999 öncesinde uzun süre çalışmış ve yüksek sayıda prim günü bulunan sigortalıların bu döneme ait hesaplamaları daha yüksek aylık bağlama oranlarından etkilenebiliyor.
2008 SONRASINDA HER YILA YÜZDE 2
1 Ekim 2008’de yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile aylık bağlama oranında farklı bir sistem uygulanmaya başladı.
2008 sonrası dönem için aylık bağlama oranı, her 360 günlük çalışma karşılığında yüzde 2 olarak hesaplanıyor.
Bu dönemde yalnızca toplam prim gün sayısı değil, SGK’ya bildirilen prime esas kazancın seviyesi de emekli aylığı üzerinde önemli rol oynuyor.
KAZANÇLAR GÜNCELLENİYOR
1 Ekim 2008 sonrasındaki kazançların güncellenmesinde TÜFE ile gayrisafi yurtiçi hasıla büyüme hızının yüzde 30’u dikkate alınıyor.
Bu nedenle yüksek brüt kazanç üzerinden bildirilen primler emekli aylığını yukarı taşıyabilirken, düşük seviyeden bildirilen kazançlar kök aylığın daha düşük kalmasına neden olabiliyor.
KÖK MAAŞ NASIL ORTAYA ÇIKIYOR?
Üç farklı dönem için gerçekleştirilen hesaplamaların birleştirilmesi sonucunda sigortalının kök aylığı belirleniyor.
Özellikle 2008 sonrasında uzun süre düşük prime esas kazanç üzerinden çalışmış kişilerin hesaplanan kök aylıkları daha düşük seviyelerde kalabiliyor.
TABAN MAAŞTA DEVLET DESTEĞİ DEVREYE GİRİYOR
Hesaplanan kök aylığın yürürlükteki en düşük emekli aylığının altında kalması halinde aradaki fark devlet desteğiyle tamamlanıyor.
Bu nedenle kök maaş ile emeklinin hesabına yatırılan toplam aylık her zaman aynı olmayabiliyor.
Sigortalılar, prim günlerini ve tahmini aylık bilgilerini e-Devlet üzerinden sunulan SGK emekli aylığı hesaplama hizmetlerinden takip edebiliyor.
